6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında, bazı kişisel veriler "özel nitelikli" olarak tanımlanmakta ve bu verilerin işlenmesi için daha sıkı kurallar öngörülmektedir. Bu yazıda, özel nitelikli kişisel veri kavramı, Kanunda sayılan kategoriler ve işleme şartları hakkında genel bir çerçeve sunulmaktadır.
Özel Nitelikli Kişisel Veri Nedir?
KVKK'nın 6. maddesinde özel nitelikli kişisel veriler, belirli kategorilerdeki veriler olarak sınırlı sayıda sayılmıştır. Bu veriler, kişinin temel hak ve özgürlükleriyle doğrudan ilişkili olduğu için, sıradan kişisel verilere nazaran daha yüksek koruma gerektirir. İşleme için hem Kanunun 5. maddesindeki genel şartlar hem de 6. maddeye özgü ek şartlar söz konusudur.
Özel Nitelikli Veri Kategorileri
KVKK madde 6'ya göre özel nitelikli kişisel veriler genel çerçevede şunlardır:
- Irk, etnik köken: Kişinin ırkına veya etnik kökenine ilişkin bilgiler
- Siyasi görüş, felsefi inanç, din, mezhep: Düşünce ve inanç özgürlüğüyle ilgili veriler
- Dernek, vakıf, sendika üyelikleri: Örgütlenme özgürlüğüne ilişkin bilgiler
- Sağlık verileri: Fiziksel ve ruhsal sağlığa ilişkin veriler (hastalık, tedavi, ilaç kullanımı vb.)
- Cinsel hayat: Kişinin cinsel tercihlerine veya yaşamına ilişkin veriler
- Biometrik ve genetik veriler: Parmak izi, retina taraması, DNA profili gibi biyolojik tanımlayıcılar
Özel Nitelikli Verilerin İşlenme Şartları
Özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi, KVKK madde 6'ya göre genel kural olarak yasaktır. Ancak istisnai durumlar mevcuttur. Sağlık ve cinsel hayat verileri için, ancak "kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması" veya "kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbî teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi" gibi sebeplerle işlenebilir. Diğer özel nitelikli veriler için ise açık rıza veya Kanunda sayılan diğer özel sebepler geçerlidir.
Sağlık Verileri
Doktor, klinik, hastane veya eczane gibi sağlık hizmeti sunan kurumlar sürekli olarak sağlık verisi işlemektedir. Randevu formlarında belirtilen şikâyet, teşhis, reçete bilgileri özel nitelikli kişisel veri sayılır. Bu verilerin işlenmesinde aydınlatma metninin detaylı hazırlanması, ek güvenlik tedbirlerinin alınması ve mümkünse açık rıza alınması önerilir. Sağlık verisi işleyen işletmelerin hukuk danışmanı ile çalışması tavsiye edilir.
Biyometrik ve Genetik Veriler
Parmak izi, yüz tanıma, ses tanıma gibi biyometrik veriler günümüzde işe alım, güvenlik sistemleri ve mobil cihaz kilidi gibi alanlarda kullanılmaktadır. Bu verilerin işlenmesinde açık rıza veya Kanunda öngörülen diğer hukuki sebeplerin varlığı değerlendirilmelidir. Genetik veriler ise tıbbi araştırma veya sağlık hizmeti bağlamında işlenebilir; bu alanda özel mevzuat da söz konusu olabilir.
Web Sitelerinde Özel Nitelikli Veri
Genel bir kurumsal veya e-ticaret sitesinde özel nitelikli veri işlenmeyebilir. Ancak sağlık hizmeti sunan siteler (doktor, klinik, ilaç satışı), dernek/vakıf siteleri veya formlarda din, sağlık durumu gibi bilgiler toplayan siteler bu kapsama girebilir. Formlarda mümkünse özel nitelikli veri toplamaktan kaçınılması; toplanması zorunluysa ayrı açık rıza ve güçlü aydınlatma metni hazırlanması önerilir.
Sonuç
Özel nitelikli kişisel veriler, KVKK kapsamında hassas veriler olarak ek korumaya tabidir. Bu verileri işleyen veya işleme potansiyeli bulunan işletmelerin, mevzuata uygun aydınlatma metni hazırlaması, güvenlik tedbirlerini güçlendirmesi ve hukuk danışmanı ile süreci yönetmesi önerilir.